گوسالهء زرين ساخت ، يكى را در « بيت ايل » نهاد و ديگرى را در « دان » و به اسرائيليان گفت : رفتن به اورشليم براى شما دشوار است ، اينك اين شما و اين خدايانى كه شما را از مصر رهايى دادند . بعدها نيز گوساله‌اى زرين ساختند و در پايتخت خويش « سامره » نهادند . « 1 » و بىگمان همهء اين‌ها چيزى نيست جز بازتابى از گرايش‌هاى بت‌پرستانه كه اسرائيليان در مصر بدان خو گرفته بودند . و مىدانيم كه گوساله‌پرستى در مصر پيشينه‌اى بسيار كهن دارد و اوايل آن به روزگارانى دور و دراز ، پيش از موسى ، به روزگار سلسلهء نخست و حوالى سال 3200 پيش از ميلاد باز مىگردد و از آن پس تا آن گاه كه دين مسيح پديدار مىگردد و بر آن چيره مىشود ، هم‌چنان بازار داشته است . در اين باره « والتر امرى » مىگويد : گوساله از نگاه مصريان رمز و نماد توانايى و پيروزى در پيكار و نيز رمز و نماد آبادانى و فراوانى و سال خوبى ، بوده است ، و پرستش آن به روزگار سلسلهء نخست بازمىگردد ، چرا كه پادشاهان اين سلسله را در تنديس و تصوير گاو نر نمايش داده‌اند . « 2 » نيز اين گونه پرستش به نام « مرور و عبى » - كه در تصحيف يونانى به « منفيس و ابيس » دگرگون شده‌اند - زبانزد بوده است . نخستين ( مرور ) را در « اون » ( عين شمس ) ، نماد خداى خورشيد ، « رع » مىشمرده و مىپرستيده‌اند . و دومين ( عبى ) را در « منف » ، شهر « پتاح » نماد خداى ديگرشان « پتاح » مىدانسته و پرستش مىكرده‌اند . و مصريان پيكرهء گوسالهء مقدس « آپيس » را در معبد « پتاح » نگهدارى مىكرده‌اند ، بىآن كه ميان اين دو خدا - دست كم در روزگاران كهن - پيوندى بوده باشد ، « 3 » چنان كه « پتاح » را هرگز در پيكرهء گاو نشان نداده‌اند و هيچ كس نيز بر اين باور نبوده است كه او در گاو تجسم يافته است . « 4 » و نيز « آپيس » در روزگاران كهن‌تر ، روح « پتاح » شمرده نمىشده و چنين باورى در روزگاران پسين پديد آمده است ، اگرچه از ديدگاه كسانى ، « آپيس » و نيز « منفيس » ، گوسالهء « اون » دو پيك بوده‌اند و كارشان رساندن پيغام‌ها و نامه‌ها به خدايان خود بوده است ، هر چند اين باور نيز به روزگاران حكومت تازه ( 1575 - 1087 ق . م ) بازمىگردد . « 5 »

--> ( 1 ) . كتاب هوشع ، 8 : 5 - 6 ؛ سفر اول پادشاهان ، 12 : 25 - 32 ؛ نيز : M . Noth , op - cit , p . 232 . ( 2 ) . W . B . Emery , Archaic Egypt , 1963 , p . 124 . ( 3 ) . آدولف ارمان ، ديانة مصر القديمة ، قاهره ، 1952 ، 31 . ( 4 ) . G . Frankfort , Kingship and The Gods , Chicago , 1942 , p . 10 . ( 5 ) . آدولف ارمان ، همان ، 31 .